Dr Teresa Topczewska
Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnict=
wa w
Warszawie
Isto=
ta zintegrowanego
planowania rozwoju miast. Uwagi po Kongresie Urbanistyki Polskiej
III Kongres Urbanistyki Polskiej w Poznaniu w dn=
iach
3-4 września br. odbył się pod hasłem: Nowa urbanistyka
– Nowa jakość życia. Obrady prowadzone były w
panelach: Nowa doktryna urbanistyczna, Przestrzeń zurbanizowana i
rewitalizacja urbanistyczna, Polityka miejska i zintegrowane zarządzan=
ie,
Przyjazny transport i komunikacja, Energia i ekourbanistyka. Celem Kongresu
było przede wszystkim sformułowanie zasad (wytycznych) zintegrowa=
nego
i zrównoważonego rozwoju miast w nawiązaniu do Karty Lipsk=
iej
2007 oraz stworzenie podstaw do poprawy jakości życia
mieszkańców.
W „Karcie Lipskiej nt. Zrównoważonych Miast Europejskich”, będącej dokumentem państw członkowskich UE, zalecono zintegrowane planowanie rozwoju miast. Uznano, że należy „poprawić koordynację różnych obszarów polityk sektorowych oraz rozwinąć nowe poczucie odpowiedzialności za politykę zintegrowanego rozwoju miast”. Zalecono: 1) „w większym stopniu wykorzystywać zintegrowane podejście do rozwoju miast” oraz 2) „zwrócenie szczególnej uwagi na kryzysowe dzielnice w kontekście miasta ja= ko całości”. Jako narzędzie planowania wskazano „st= rategię zintegrowanego rozwoju miejskiego dla miasta jako całości”.= Za szczególnie ważne strategie działania, ze względu na wzmacnianie konkurencyjności miast europejskich, uznano: „tworzenie i zapewnianie wysokiej jakości przestrzeni publicznych”, „mo= dernizację sieci infrastrukturalnych oraz poprawę efektywności energetycznej”, „aktywną politykę innowacyjną i edukacyjną”.
Kwestia zintegrowanego planowania rozwoju miast nie była przedmiotem dyskusji w panelu „Polityka miejska i zintegrowane zarządzanie”. Zabrakł= ;o - moim zdaniem – referatu nt. zintegrowanego sposobu podejścia do planowania rozwoju miast w oparciu doświadczenia krajów „starej” UE.
Planowanie regulacyjne, zabezpieczające ład przestrzenny, które rozwinęło się w okresie urbanizacji i industrializacji, stało się niewystarczające dla planowania współczesnego rozwoju miast. Systemy planowania przestrzennego w krajach Europy Zachodniej poszerzyły się o pozaustawowe (nieformalne) plano= wanie zintegrowane, umożliwiające działania na rzecz jakościowego rozwoju miasta (= jego przestrzeni, środowiska naturalnego, kulturowego, społecznego, gospodarki). W rezultacie miasta/gminy prowadzą politykę rozwoju społeczno-gospodarczego i przestrzennego w oparciu o ogólny plan zagospodarowania przestrzenne= go, który jest aktem prawnym, oraz na podstawie zintegrowanych koncepcji rozwoju, opracowywanych w ramach planowania pozaustawowego, ale społec= znie uzgodnionych i zgodnych z celem, jakim jest zrównoważony, trwały rozwój.
Zintegrowane podejście do planowania rozwoju i zagospodarowan= ia przestrzennego polega na włączeniu do planów kwestii jakości środowiska życia mieszkańców, obejmującego jakość poszczególnych elementów środowiska przyrodniczego oraz społecznego. Kompleksowej analizie jakości środowiska poddawane są obszary problemowe. Następnie ocenia się - przy udziale mieszkańców i użytkowników obszar&oacu= te;w - możliwości ich dalszego rozwoju (m.in. w kontekście pojawi= enia się nowych problemów i wyzwań). Zakłada się, = 80;e oczekiwana jakość środowiska poszczególnych obszarów zależy od sposobu ich zagospodarowania i rozwoju odpowiednich funkcji. Zintegr= owane planowanie cechuje indywidualne traktowanie obszarów problemowych z punktu widzenia poprawy jakości życia ludności. Celem zintegrowanego planowania jest nie tylko rozwój miasta jako całości, ale także poszczególnych obszarów, zwłaszcza problemowych. Rozwój polega zarówno na przekształcaniu przestrzeni miejskiej, jak i na rozwiązywaniu pro= blemów społecznych i gospodarczych. Władze samorządowe określają minimalne standardy jakości środowiska, które będą obowiązywa&#= 263; na danym obszarze.
W procesie planowania zintegrowanego ustala się pot= rzeby rozwojowe miasta i jego obszarów problemowych (w koordynacji z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego) oraz sposoby ich realizacji w przestrzeni miejskiej. Rozpatruje się interesy mieszkańców i użytkowników przestrzeni. Realizację ustalonych inwestycji zabezpiecza się w szczegółowych planach zagospodarowania przestrzennego. Tak więc zintegrowanie plano= wanie rozwoju miasta wyprzedza procedury tworzenia prawa lokalnego (gminnego) w formie szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Zintegrowane planowanie rozwoju umożliwia prowadzenie działań kompleksowych i wielopoziomowych przez różne podmioty w formie partnerstwa i przy wysokim stopniu uspołecznienia. Pozwala na sterowanie procesami rozwoju. Jego istotą jest tworzenie si= eci powiązań między różnymi podmiotami i zawiązywanie partnerstwa w celu realizacji projektów. Dzię= ki zintegrowanemu planowaniu i zarządzaniu miasta mogą sprostać nowym wyzwaniom dotyczącym przebudowy ich struktury przestrzennej, społecznej i gospodarczej w sensie jakościowym.
W celu skutecznego wykorzystania
funduszy unijnych na kompleksowy rozwój jednostek samorządu
terytorialnego Komisja Europejska
postawiła Polsce warunek zintegrowanego sposobu podejścia =
do
planowania/programowania rozwoju. Miasta miały nabyć
umiejętności zintegrowanego planowania i zarządzania rozwoje=
m,
przygotowując zintegrowane programy operacyjne: lokalny plan rozwoju, plan rozwoju
transportu publicznego (w aglomeracjach miejskich) i lokalny program
rewitalizacji.
Wyniki badań Instytutu
Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa w Warszawie, dotyczące sposo=
bu
tworzenia i realizacji programów rewitalizacji w latach 2004-2008,
wskazały na trudności w zintegrowanym planowaniu/programowaniu.